Vrucht(eloos)

Uit een onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek is gebleken dat er nu meer vrouwen dan mannen aan hoger onderwijs deelnemen: er zitten meer vrouwen dan mannen op een HBO of universiteit. Dit verbaast me niet. Ondanks alle feministische golven (zitten we nu niet in de vierde?) en strijd om gelijke betaling bij gelijk werk, heb je als meisje eigenlijk geen toekomst meer als je na de middelbare school niet gaat studeren.
Dat zit zo: zodra je van de middelbare school afkomt en je de keus maakt te gaan werken zonder vervolgopleiding vervalt vrijwel al het verschil tussen de onderwijstypen. Het verschil tussen meisje en jongen blijft echter wel bestaan. Als persoon zonder hogere opleiding kom je in zogenaamd 'ongeschoold werk' terecht waarin het niet meer zoveel uitmaakt of je met een VWO-, HAVO-, of VBMO-T- diploma je school verliet. Veel uren, fysiek zwaarder en vaak eentonig werk tegen het minimumloon. Als je een vrouw bent heb je vervolgens pech, want ouder worden of ervaring kweken in je baan zal je niet zo goed helpen als het mannen met dezelfde startpositie zou doen. In dat opzicht verschillen vrouwen nou eenmaal sowieso van mannen, hoogopgeleid of niet. Dat verschil heeft te maken met tradities, en met kinderen.

Ik heb het al eerder gezegd: al krijg je een kind met de meest flexibele en voorkomende man op aarde: zwangerschap (en eventueel borstvoeding) moet je als vrouw toch echt zelf doen. Bovendien is zwangerschap best een aanslag op je lichaam. Ik ken slechts één voorbeeld van een minister (de Franse minister Rachida Dati van Justitie) die geen zwangerschapsverlof opnam, haar kind via een (geplande?) keizersnede ter wereld bracht en vijf dagen later (!!) weer aan het werk was. Maar dat zijn de uitzonderingen. Kinderen krijgen betekent niet voorgoed het einde van je carrière, maar de opgelopen achterstand – in vergelijking met kinderloze vrouwen of mannen – wordt nooit meer helemaal ingehaald. En aangezien 1) de meeste vrouwen hun kinderen niet iedere dag naar de crèche/grootouders/BSO willen brengen en 2) ze minder verdienen dan mannen, dus het rendabeler is om zelf minder te gaan werken in plaats van dat de man dat doet (want kinderen kosten KLAUWEN met geld) is de keus voor een part-time baan snel gemaakt. En we weten allemaal dat je met part-time uren draaien veel minder makkelijk carrière maakt. En dus ook minder makkelijk een hoger salaris krijgt. En zo is de cirkel met al haar uitlopers weer rond.

Het punt hier, lieve lezer? Om als vrouw nog een beetje inkomen te genereren, moet je wel gaan studeren. Als je er voor kiest kinderloos te blijven zijn de gevolgen nog te beperken, maar kinderen en een carrière – net zo eentje als mannen hebben – kun je vergeten. Dat wil niet zeggen dat je zou hoeven kiezen of dat een vrouwencarrière minder waard is, zolang je je maar neer kan leggen bij dit verschil.
Hoogopgeleide vrouwen krijgen vaak minder en later kinderen dan vrouwen met minder opleiding. Ik denk dat dat minstens twee oorzaken heeft. Enerzijds kost opleiding krijgen tijd en geld. Iemand die op haar zeventiende van de HAVO afkomt en direct gaat werken is op haar twintigste wel toe aan een kind, terwijl iemand die op haar zeventiende van de HAVO afkomt, dan een jaar HBO doet en daarna nog een universitaire studie inclusief bestuursjaar, jaartje buitenland en een beetje freewheelen er op haar vierentwintigste misschien eens aan gaat denken. Ware het niet dat ze dan om zich heen ziet dat iedere kinderloze vrouw nog promotie maakt en ze dan besluit er nog maar even mee te wachten. En daaruit komt punt twee: een kind komt nooit uit. Tegen de tijd dat bij de meeste vrouwen de kinderwens (weer) sterker is geworden dan de carrièrewens, lukt het vaak niet meer zo snel om zwanger te raken. Laat staan als je nog een tweede of derde kind wil.

Ik denk dat je als moeder het beste actrice als beroep kunt hebben. De druk om slank te blijven is in de acteerwereld heel hoog. Die is overal heel hoog, maar waar je als dikke advocaat je ambt nog gewoon kunt uitoefenen, kun je een carrière als succesvol actrice op je dikke buik schrijven. Dus je zorgt dat je binnen no-time die buik hebt weggetraind. Het kind kan mee naar de set en jij kan werken als het kind slaapt. En aangezien je niet betaald wordt als je niet werkt en geen rollen krijgt als je niet slank blijft, ben je altijd lekker fit! Perfect.

Maar als je geen actrice bent, dan rijst de vraag: wanneer? Een paar jaar geleden las ik in het NRC een stuk van een dame die pleitte voor het krijgen van een kind tijdens je studie. Waarom? Tegen de tijd dat je klaar bent met je studie is het kind leerplichtig- dat botst dan niet met je werkschema. Bovendien krijg je naast stufi nog meer steun van de staat. Biologisch gezien is het een goed moment om een kind te krijgen. Een kind dwingt je om gezonder te leven. En je kunt fijn veel tijd met je spruit doorbrengen, want relatief volg je weinig uren college.

De realiteit is toch anders. Alle positieve argumenten van de schrijfster ten spijt – waarvan vooral het biologische mij het meest aanspreekt – is een kind krijgen geen sinecure. Allereerst zijn daar de financiën. Al vertrouw je op je stufi, liefdadigheid en God, een kind kost geld, veel geld. Ik denk ook dat het moeilijk studeren is met een (al dan niet huilend) kind op twee meter van je bureau annex slaapbank annex eettafel. Grote kans dat je sjeest. En zwangerschap is niet bijzonder genoeg om te tellen als 'bijzondere omstandigheid', al ben je nog zo verliefd op je eigen kind.
Je mag van geluk spreken als je ten tijde van de geboorte nog samen bent met de vader, want mannen zijn op hun achttiende nog zelden amoureus standvastig. (Al was het maar omdat ze zoveel keus hebben, waarmee ik maar weer op de kern van de zaak wijs.)

Hoe dan ook trekt de komst van het kind (de verantwoordelijkheid, het slaaptekort, het geldgebrek en het sekstekort als gevolg van de stekende hechtingen) onvermijdelijk zijn wissel op je relatie. Je bent te moe om te eten en het kind zuigt je letterlijk leeg, maar hee, je drinkt tenminste niet teveel. Je zou graag uithuilen bij je vriendinnen, maar die hebben tentamens en begrijpen je niet meer. Natuurlijk, ze vinden je kind schattig en willen er best een middagje op passen, bewonderen je om je 'gedurfde keuzes' waar ze zelf 'het lef niet voor zouden hebben' maar als het happy hour in de kroeg begint, blijf jij achter met een bordje koude Bambix. In je haar.

Als je na vier lange jaren (waarin je het for your sake hopelijk bij één kind hebt weten te houden) dan eindelijk klaar bent voor de arbeidsmarkt, is die waarschijnlijk niet (meer) klaar voor jou. Probeer maar eens een parttime baan te vinden op academisch niveau. Da's lastig. En al je ex-studiegenoten zijn al aan het werk, terwijl jij 'onderaan' moet beginnen. Dat is natuurlijk relatief – of je nou drie jaar vrijwilligerswerk in Bhutan gaat doen, een studiegerelateerde burn-out te boven moet komen of een kind krijgt maakt niet zoveel uit – maar je wordt er niet jonger op en dat kind kost alsmaar meer. Zo'n lange 'pauze' is makkelijker te boven te komen als je al eens gewerkt hébt. Kon je 'm vroeger bovendien nog naar je moeder doorschuiven, inmiddels verwacht spruit een antwoord op al zijn talrijke vragen, standjes op zijn driftbuien en applaus voor iedere foeilelijke tekening of van klei gefabriceerde waxinelichtjeshouder.

Mijn advies? Als je dan toch tijdens je studie een kind wil, zorg dan dat je zwanger raakt van je professor. Dan krijg je een slim kind, en de kans is groot dat hij waar hij in zijn huwelijk zijn vrouw alle kindgerelateerde klussen op heeft laten knappen vanwege zijn carrière, hij bij jullie kind veel meer betrokken zal zijn. Hij kan je helpen met je studie. Hij is inmiddels gewend aan het idee vader te zijn en hoeft zich niet meer te verschansen in zijn studeerkamer. Hij heeft nu het geld om educatief speelgoed voor het kind te kopen, zodat die briljante genen tot volle wasdom komen. Als je mazzel hebt is hij net gepensioneerd en heeft hij zeeën van tijd om zijn jongste telg voor te lezen uit de prachtigste boeken. Ideaal.
Negeer het licht verzakte lijf, de schonkige bilpartij, de hortende kamfer-en-teveel-espresso-adem die vanuit een indrukwekkend middelbare romp moet komen en de hoofdhuid die door de lokken schemert. Denk aan de dure wijn die je achter je kiezen hebt, de foto van twintig jaar geleden die je van hem hebt gezien, het collier waarmee hij je het hof maakt (oui, monsieur!) en de intellectuele gesprekken die jullie hebben gevoerd. Zoals ze in Groot-Brittannië zeggen: Lie back and think of England. En dan maar duimen dat het een jongen wordt.