Taboe

Al sinds jaar en dag heb ik een semi-beschaamde zwak voor de black slave narrative als genre. Als de petit beslommeringen van mijn eigen leventje me teveel worden heb ik behoefte aan perspectief en niets loutert meer dan een black slavery novel. Intermenselijke relaties boeien me sowieso enorm, en de op de spits gedreven machtsverhoudingen binnen een slavernij-achtig plot doen me huiveren en doorlezen tegelijk. Rrrrr. Bah.

Sluimerend was het me altijd wel duidelijk dat de vertelperspectieven grote invloed hadden op het verloop van het verhaal, maar pas na het lezen van Wide Sargasso Sea, met bijbehorende colleges, wist ik hoe dat kwam. Sindsdien heb ik al vele (black) slavery novels gelezen – eerst al te kritisch, en later met willing suspense of criticism. Ik smul ervan. Beloved, Gulliver's Reizen, Hoe duur was de suiker?, Uncle Tom's cabin, De vrije negerin Elizabeth, A Mercy, The Bluest Eye, Goulds book of Fish, Mulattin Solitude, The book of Negroes – noem je machtsrelatie en ik denk haar te kennen. Niet in elk boek staat slavernij centraal, maar de (cultureel bepaalde) verhouding tussen man, vrouw, vrije wil, kleur en seksualiteit wel.

Afgelopen weken kwamen daar nog Incidents in the life of a free black, Celia, a slave, Our Nig, Sacred Hunger, John Crow's Devil en The book of Night Women bij. En de boeken die mij het meest verrasten waren Incidents in the life of a free black en The book of Night Women.

Zowel TBONW als Incidents hebben als protagonist een mulattin: nakomeling van een witte slavenmeester en een zwarte slavin (zelden andersom). Bij TBOWN's Lilith uit zich dit niet zozeer in haar huidskleur, maar wel in haar smaragdgroene ogen. Incidents Linda is licht van kleur en heeft krullend haar, in tegenstelling tot de zwarte slaven in het huis waar ze werkt. Haar meester is ongebruikelijk coulant en toegeeflijk naar wat ik eufemistisch zijn 'semivrijwillig dienstdoend personeel' zal noemen. Als dank voor generaties trouwe dienst (blerghhh...) worden Linda noch haar familie geslagen en genieten privileges die anderen niet gegund zijn. Als Linda veertien wordt trekt haar ontluikende lichaam de aandacht van het onderlichaam van haar meester en vanaf daar wordt het verhaal bijster ongeloofwaardig.

Linda weerstaat haar belager iedere dag; gelukkig heeft hij aan de totale macht over haar genoeg. Hij vertelt haar dat hij niet zal toestaan dat ze verkocht wordt. Het genot haar in zijn macht te hebben en over haar te beschikken, al is het dan vooral geestelijk, is afdoende. Tenslotte laat hij haar 'overplaatsen' naar een buitengebied. De moraal van het verhaal is vooral dat je niet moet opgeven en voet bij stuk moet houden als het om je eigen belangen gaat, maar dat kan in dit verhaal ook alleen maar omdat de condities voor deze dappere zinsnede sowieso al ongeloofwaardig waren. (Ik denk namelijk dat er geen enkele slavenbezitter was, op Thomas Jefferson na, die met zijn slaven onderhandelde over het afgeven van hun vleselijk geneugten.)

Dan The Book of Night Women. Goed geschreven, met aandacht voor het zogenaamde slavenpatois dat bijvoorbeeld in Beloved ook terugkomt. Auteur Marlon James is daarnaast een meester in het beschrijven van de dunne lijn tussen seksueel verlangen en macht. In mijn opinie is seks een vorm van macht: om je te kunnen gaan tussen de lakens moet je de macht over je zelfbeheersing afstaan en dat kan heel eng zijn.

Lilith-met-de-groene-ogen, nakomeling van een slavin en de plantageopzichter, is verliefd op haar roodharige meester Humprey, plantagebezitter. Ze verafschuwt hem en zijn gebrek aan decorum, maar wil niets liever dan dat hij tussen haar benen neerdaalt. Hij keurt haar echter geen blik waardig en zijn gebrek aan schaamte omtrent zijn adamskostuum wordt mede mogelijk gemaakt door het feit dat hij haar niet als begeerlijk, noch als vrouw ziet. Deze onverschilligheid resulteert in wrede mishandeling: hij laat haar genadeloos zwepen, laat haar mede-slaven opeten door mieren, met gloeiende poken anaal en vaginaal verkrachten en hakt tenen, borsten en hoofden af naar willekeur. Dit maakt dat Liliths liefde voor hem bekoelt.
Gelukkig heeft massa Humprey een vriend; massa Robert Quinn. Een expat-Ier die een half-caste status geniet in de koloniën – op eenzelfde wijze als Lilith-met-de-groene-ogen in een slavinnenlimbo verkeert. Niet zo'n limbo dat ze niet aan massa Quinn kan worden toegewezen.
De dunne lijn waar ik zojuist over sprak komt naar voren in de manier waarop James Quinn en Lilith lichamelijk laat worden: Quinn geeft Lilith te eten, naast hem aan tafel, en neemt haar vervolgens mee naar bed. Hij verkracht haar niet, maar ze is zijn bezit.
Lilith krijgt, omdat hij haar niet zo hard mishandelt als Massa Humprey, ontzettende last van vagijnverraad. Ze wordt verliefd maar ze blijft zijn huishoudster, en hoewel hij haar aanspreekt met 'Lilith' blijft zij hem aanspreken met massa Quin en later massa Robert – óók tussen de lakens en in haar gedachten.
Zelfs de passage waarin Lilith Quinn fellatio verschaft spreekt over een mogelijke machtsverschuiving door deze van oudsher door taboe geplaagde en meest intieme daad – een verschuiving die niet komt. Quinn pakt haar wanneer hij wil, valt nog steeds tegen haar uit, behandelt haar nog steeds bits en wil haar zelfs, vanuit de goedheid van zijn met white man's burden bezwaarde Ierse hart, leren lezen. Dat ze dat allang kan, houdt ze voor het gemak maar voor hem verborgen.

Zolang ik niet te hard nadenk, kan ik van de stijl van het boek genieten. Het romantische verhaal is sexy en erotisch en de spanningsboog is goed: ik zat op het puntje van mijn stoel en rechtop in bed tijdens het lezen. Schrijven is iets wat Marlon James heel goed kan: dit boek is zelfs beter dan John Crow's Devil, waarin religie en het occulte een grotere rol hebben. Hij beeldt Liliths dubbelleven heel goed uit: ze is wit noch zwart, slavin, maar geprivilegieerd, geen incrowd, maar ook geen outcast.
Daarnaast weet hij heel goed in te spelen op heimelijke seksuele verlangens van de personages – want is het niet uit den boze om verliefd te zijn op de hand die je slaat? Een liefde te koesteren voor de man die je met zoveel machtsvertoon laat weten dat hij je kan vermorzelen als een pissebed? Je zou de macht over jezelf met hand en tand moeten verdedigen, in plaats van je zo makkelijk over te geven. Maar omdat hij Lilith's twijfel zo geloofwaardig maakt, leef je met haar mee. En juist die identificatie maakt haar karakter zo sterk. Taboe dus.

Het einde is er een zoals te verwachten viel, omdat slavery novels het in dit opzicht nooit kunnen winnen. Of de meester verlaat zijn zure, witte vrouw en haar kinharen voor zijn sappige, liefhebbende slavin-maitresse om met haar in vrede en zonde te leven (niet waarschijnlijk)
of hij verwekt kinderen bij zijn minnares en laat haar vervolgens terechtstellen terwijl hij toch echt van haar hield (maar de maatschap, Mon Dieu, de maatschap!) – nog onwaarschijnlijker, en laf bovendien.

James vindt een tussenweg: als de slavenopstand op haar plantage uitbreekt, na tien jaar plannen, verdooft Lilith haar massa Quinn in plaats van hem te vermoorden, zoals haar peer group haar opdraagt. Hij ontwaakt echter te vroeg, is teleurgesteld en rent vervolgens alsnog zijn dood tegemoet – maar haar handen zijn schoon. Ze heeft noch de slaven, noch haar geliefde verraden. Everybody happy.

De moraal van dit verhaal? Zoek je een goed en sexy boek, lees dan The Book of Night Women. Niet analyseren, gewoon lezen, gelijk aan de slaven in het boek: bukken, buigen & bek houden. Twee pagina's zijn eigenlijk te kort om een gedegen onderbouwing te geven, maar als ik meer vertel, verpest ik de clou. Mijn taboezucht is inmiddels weer gelest – ik kijk reikhalzend uit naar James' derde roman.